Google, Batı Nil virüsü başta olmak üzere sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadele için Kaliforniya ve Florida’da milyonlarca özel yetiştirilmiş erkek sivrisinek salmayı planlıyor.
EPA onayı çıkarsa proje, ABD’de biyolojik sivrisinek kontrolü alanındaki en dikkat çekici saha denemelerinden biri olacak.
Google bu kez yeni bir arama motoru özelliği, yapay zeka modeli ya da Android güncellemesiyle değil; milyonlarca sivrisinekle karşımıza çıktı. Şirket, ABD Çevre Koruma Ajansı’ndan gerekli izni alması halinde Kaliforniya ve Florida’da iki yıl içinde toplamda 64 milyona kadar özel yetiştirilmiş erkek sivrisineği doğaya bırakmayı hedefliyor.
Projenin amacı sivrisinek sayısını artırmak değil, tam tersine hastalık taşıyabilen belirli türlerin popülasyonunu zamanla azaltmak. Google’ın başvurusu, özellikle Batı Nil virüsü ve St. Louis ensefaliti gibi hastalıkların yayılmasında rol oynayan Culex quinquefasciatus türüne odaklanıyor.
Plan şu anda EPA tarafından değerlendiriliyor. Kurum, deneysel kullanım izni kapsamında kamuoyundan görüş topluyor ve başvuruyu onaylayıp onaylamayacağına bu sürecin ardından karar verecek.
Google’ın Wolbachia Sivrisinek Projesi Nasıl Çalışıyor?
Google’nin projesinin merkezinde Wolbachia adı verilen, doğada pek çok böcek türünde zaten bulunan bir bakteri var. Şirketin planına göre laboratuvar ortamında yetiştirilen erkek Culex sivrisinekleri Wolbachia pipientis wAlbB taşıyacak şekilde hazırlanacak.
Bu erkek sivrisinekler doğaya bırakıldığında vahşi dişi sivrisineklerle çiftleşecek. Ancak Wolbachia uyumsuzluğu nedeniyle bu çiftleşmelerden çıkan yumurtalar sağlıklı şekilde gelişemeyecek. Yani hedef, yeni sivrisinek neslinin oluşmasını engelleyerek bölgedeki taşıyıcı popülasyonu zaman içinde düşürmek.
Projede doğaya bırakılması planlanan sivrisinekler erkek. İnsanları ısıranlar ise dişi sivrisinekler. Erkek sivrisinekler kanla beslenmediği için bu yöntem, teorik olarak bölgedeki ısıran sivrisinek sayısını artırmadan popülasyonu kontrol altına almayı amaçlıyor.
Google’ın bu alandaki çalışmaları yeni değil. Şirketin çatısı olan Alphabet uzun süredir yürütülen Debug projesi, sivrisinek kaynaklı hastalıklarla mücadelede teknoloji, biyoloji, otomasyon ve yapay zekayı bir araya getirmeye çalışıyor. Buradaki mesele sadece sivrisinek üretmek değil; milyonlarca böceği doğru türde, doğru cinsiyette, doğru bakteriyle ve doğru zamanda sahaya çıkarabilecek kadar hassas bir sistem kurmak.
Bu nedenle projede robotik ayrıştırma sistemleri, görüntü işleme ve yapay zeka destekli planlama öne çıkıyor. Çünkü böylesi bir çalışmada küçük bir hata bile yöntemin etkisini ciddi şekilde azaltır.
Batı Nil Virüsü Neden Google’ın Radarında?
Google’ın bu projeyi ABD’de özellikle Kaliforniya ve Florida gibi eyaletlerde denemek istemesi tesadüf değil. Sivrisinek kaynaklı hastalıklar artık yalnızca tropikal bölgelerin sorunu olarak görülmüyor. İklim koşullarının değişmesi, şehirleşme, seyahat hareketliliği ve bazı sivrisinek türlerinin yeni bölgelere uyum sağlaması, bu hastalıkları giderek daha yaygın hale getiriyor.
Batı Nil virüsü, ABD’de sivrisineklerle bulaşan hastalıklar arasında en yaygın olanlardan biri. Çoğu kişide belirti göstermeden ya da hafif şikayetlerle atlatılabiliyor. Ancak bazı vakalarda beyin ve sinir sistemini etkileyen ciddi sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Özellikle yaşlılar ve bağışıklık sistemi zayıf kişiler için risk daha yüksek bir seviyeye ulaşıyor.
Culex türü sivrisinekler bu noktada önemli bir rol oynuyor. Virüs genellikle kuşlar ve sivrisinekler arasında dolaşıyor; insanlar ise enfekte sivrisinek ısırığıyla bu döngüye tesadüfen dahil oluyor. Bu yüzden halk sağlığı açısından sivrisinek popülasyonunu kontrol altında tutmak, yalnızca yaz aylarında rahatsız edici ısırıkları azaltmak anlamına gelmiyor. Aynı zamanda potansiyel salgın riskini düşürmeye yönelik bir önlem olarak görülüyor.
Google’ın önerdiği yöntem klasik ilaçlama yaklaşımından farklı. Kimyasal püskürtme genellikle geniş alanlarda etkili olsa da çevresel etkiler, direnç gelişimi ve hedef dışı canlılar üzerindeki sonuçlar nedeniyle sürekli tartışmaların odağında yer alıyor. Wolbachia tabanlı biyolojik kontrol ise direkt mevcut soruna bir çözüm sunma iddiasında.
EPA yapacağı incelemelerde çevresel etkiler, yerel ekosistem, izleme koşulları, deneme alanları ve kamu sağlığı açısından risk-fayda dengesine de bakacak. Onay verilirse proje, ileride daha geniş çaplı bir ürün kaydı için veri toplama amacıyla yürütülecek.
Eğer yöntem sahada başarılı olursa, gelecekte sivrisineklerle mücadelede yalnızca ilaçlama yöntemiyle yetinilmeyecek. Özellikle Batı Nil virüsü, dang humması, Zika ve chikungunya gibi hastalıkların daha fazla gündeme geldiği bir dönemde, teknoloji şirketlerinin halk sağlığı alanına bu kadar doğrudan girmesi oldukça dikkat çekici.
Google’ın planı onaylanırsa Florida’da ilk yıl 16 milyon, ikinci yıl 16 milyon; Kaliforniya’da da aynı şekilde iki yılda 32 milyona kadar erkek sivrisinek doğaya salınacak. Yani başvuru kapsamındaki toplam sayı 64 milyona kadar çıkıyor. Projenin kaderini ise EPA’nın deneysel kullanım izni kararı belirleyecek.
