ABD'nin İran'a yönelik olası askeri operasyonlarında kullanabileceği silahlar arasına GBU-43/B MOAB bombası da girdi. Yaklaşık 9,8 ton ağırlığındaki mühimmat, Amerikan ordusunun en yüksek patlama gücüne sahip nükleer olmayan bombalarından biri. Ancak Pentagon'un değerlendirdiği bu seçeneğin özellikle yer altındaki nükleer tesislere karşı ne kadar etkili olabileceği tartışılıyor.
CNN'e konuşan ABD'li yetkililer, Başkan Donald Trump'ın talimatıyla hazırlanan yeni saldırı planlarında İran'ın enerji altyapısının ve nükleer programıyla bağlantılı tesislerin hedef alınmasının değerlendirildiğini aktardı. Planlarda MOAB kullanımına da yer veriliyor. Henüz bu silahın kullanılmasına yönelik kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.
ABD'nin 2003 yılında gerçekleştirdiği MOAB testlerine ait görüntüler de bombanın yıkıcı gücünü gösteriyor. Amerikan Hava Kuvvetleri tarafından 2017'de kamuoyuyla paylaşılan arşiv videosunda, mühimmatın havada infilak etmesiyle oluşan devasa patlama görülüyor. Askeri kullanım geçmişi oldukça sınırlı olan MOAB, bugüne kadar yalnızca 2017'de Afganistan'daki bir operasyonda kullanıldı.
MOAB Bombası Nasıl Çalışıyor, Ne Kadar Güçlü?
Massive Ordnance Air Blast adıyla geliştirilen GBU-43/B, yaklaşık 9,14 metre uzunluğunda ve 9.800 kilogram ağırlığında. Bombanın içerisinde yaklaşık 8.480 kilogram H-6 tipi patlayıcı bulunuyor. GPS ve ataletsel navigasyon sistemiyle yönlendirilen mühimmat, C-130 ailesinden nakliye uçaklarının arka yükleme rampasından bırakılabiliyor.
MOAB'ın çalışma prensibi, beton veya kaya katmanlarını delmek üzere geliştirilen sığınak delici bombalardan farklı. Mühimmat, yere çarpmadan önce havada patlayarak oluşan basınç dalgasını geniş bir alana yayıyor. Açık arazide bulunan askeri birlikler, araçlar ve yüzeydeki tesisler bu silahın başlıca hedefleri arasında yer alıyor.
Geliştirme çalışmaları 2003 yılında tamamlanan MOAB'ın ilk gerçek patlayıcılı uçuş testi 11 Mart 2003'te gerçekleştirildi. ABD ordusu, Irak Savaşı öncesinde bombanın psikolojik etkisinden de yararlanmayı planlıyordu. Böylesine büyük bir patlamanın karşı taraftaki askerleri teslim olmaya zorlayabileceği düşünülüyordu.
Silahın savaş alanındaki ilk kullanımı ise 13 Nisan 2017'de gerçekleşti. ABD ordusu, Afganistan'ın Nangarhar vilayetindeki Achin bölgesinde IŞİD-Horasan tarafından kullanılan tünel ve mağaraları MOAB ile vurdu. Afgan yetkililer saldırıda 36 örgüt mensubunun öldürüldüğünü açıklarken, ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı operasyonun amacının tünel ağını ve örgütün savunma mevzilerini etkisiz hale getirmek olduğunu bildirdi.
İran'ın Yer Altı Nükleer Tesisleri İçin MOAB Yeterli Olmayabilir
İran'a yönelik yeni planların en tartışmalı tarafı, MOAB'ın derin yer altı tesislerine karşı kullanılması ihtimali. Amerikan istihbaratının İran'ın nükleer programına ait bazı bileşenlerin depolandığından şüphelendiği Pickaxe Mountain bölgesi, değerlendirilen hedefler arasında gösteriliyor.
Dağlık arazinin altında bulunduğu düşünülen bu tür tesisler, kalın kaya katmanları ve güçlendirilmiş yapılar sayesinde yüzeydeki patlamalara karşı korunabiliyor. MOAB çok geniş bir alanda yüksek basınç oluşturabilse de derinlere nüfuz eden bir savaş başlığına sahip değil. CNN'e konuşan askeri planlama kaynakları da bombanın Pickaxe Mountain gibi hedefleri imha etmekte yetersiz kalabileceği görüşünde.
ABD'nin bu görevler için geliştirdiği farklı bir mühimmat bulunuyor: GBU-57 Massive Ordnance Penetrator (MOP). Yaklaşık 13,6 ton ağırlığındaki bu bomba, sertleştirilmiş yer altı hedeflerine nüfuz etmek üzere tasarlandı. MOAB'dan farklı olarak patlama enerjisini yüzeyde geniş bir alana yaymak yerine, korunaklı yapıların içine ulaştırmayı amaçlıyor.
GBU-57, Haziran 2025'te İran'ın Fordo, Natanz ve İsfahan nükleer tesislerine yönelik Amerikan saldırılarında da kullanıldı. ABD Hava Kuvvetlerinin açıklamalarına göre B-2 bombardıman uçakları bu operasyon kapsamında toplam 14 adet GBU-57 bıraktı.
MOAB'ın İran'da kullanılması halinde geniş alanlarda ağır yıkıma yol açabileceği, özellikle yerleşim bölgelerine yakın enerji tesislerinde sivil kayıp riskini artırabileceği değerlendiriliyor. Askeri kaynaklar silahın psikolojik etkisinin yüksek olabileceğini düşünse de bunun İran'ı ABD'nin taleplerini kabul etmeye zorlayacağına ilişkin bir görüş birliği bulunmuyor.
Trump, 3 Kasım'daki ABD ara seçimlerinden önce İran'a yönelik yeni saldırıları başlatmayacağını açıklamıştı. Beyaz Saray ise CNN'in askeri planlarla ilgili sorularına ayrıntılı yanıt vermedi ve İran'ın nükleer silah edinmesini engellemek için bütün seçeneklerin değerlendirildiğini bildirdi. MOAB'ın kullanılıp kullanılmayacağı ve olası hedeflerin hangileri olacağı henüz kesinleşmedi.

