ABD, normalde tarım ve iş makinelerinde kullanılan kırmızı dizelin karayollarında kullanılmasının önünü açıyor. Yıl sonuna kadar uygulanması planlanan vergi kolaylığının ne kadar tasarruf sağlayacağı ise henüz net değil.
ABD Başkanı Donald Trump, hızla yükselen yakıt fiyatlarına karşı kırmızı boyalı dizelin karayollarında kullanımını kolaylaştırmayı amaçlayan bir kararname imzaladı. 5 Ekim 2026 tarihli düzenleme, normal şartlarda karayolu dışında kullanılan bu yakıt için federal vergi ödemelerinin ertelenmesini ve belirli vergi cezalarının geçici olarak uygulanmamasını öngörüyor.
Kararın arkasında ABD'de rekor seviyelere ulaşan dizel fiyatları var. Amerikan Otomobil Birliği'nin (AAA) verilerine göre dizelin galon fiyatı 22 Eylül'de 6,53 dolarla tarihi zirvesine çıktı. 5 Ekim itibarıyla ülke ortalaması 6,32 dolar seviyesindeydi. Yüksek maliyetler özellikle taşımacılık, tarım ve inşaat sektörlerini zorlarken hükümet, mevcut yakıt üzerindeki vergi yükünü hafifleterek kısa vadeli rahatlama sağlamayı hedefliyor.
Kırmızı dizel ise yeni geliştirilmiş veya daha ekonomik çalışan bir yakıt türü değil. ABD'de uzun yıllardır kullanılan bu motorinin farkı, kırmızı renkle işaretlenmesi ve belirli kullanım alanlarında federal karayolu yakıt vergisinden muaf tutulması.
Kırmızı Dizel Nedir, Neden Vergiden Muaf Tutuluyor?
ABD'de motorin üzerinden alınan vergiler, yakıtın nerede kullanılacağına göre değişiyor. Karayollarındaki otomobil ve kamyonlarda kullanılan dizel federal ve eyalet vergilerine tabi olurken, tarım arazilerinde çalışan traktörler, biçerdöverler, şantiyelerdeki iş makineleri ve bazı sabit ekipmanlar için farklı kurallar uygulanıyor.
Karayolu dışı kullanım için satılan motorine kırmızı boya eklenmesinin nedeni de bu ayrımı denetlenebilir hale getirmek. ABD Gelir İdaresinin (IRS) düzenlemelerinde kullanılan boya maddelerinden biri Solvent Red 164. Yakıtın renginin değişmesi, kendi başına motorun çalışma prensibini veya yakıtın enerji içeriğini değiştirmiyor.
Böylece yetkililer, bir aracın deposundaki yakıtın vergiden muaf kullanım için hazırlanıp hazırlanmadığını kontrol edebiliyor. Normal koşullarda kırmızı dizelin vergilendirilen karayolu taşımacılığında kullanılması cezai yaptırımlara yol açabiliyor. IRS kurallarında bu tür ihlaller için en az 1.000 dolar veya ilgili yakıtın galonu başına 10 dolar üzerinden hesaplanan cezalar bulunuyor.
Yakıtın kırmızı olması, her dizel motorda kullanılabileceği anlamına da gelmiyor. Özellikle modern araçların egzoz arıtma sistemleri için yakıtın teknik özellikleri belirleyici. ABD'de güncel karayolu dizel standardı, kükürt içeriğinin milyonda 15 parçayı (15 ppm) aşmamasını gerektiriyor. Daha yüksek kükürt içeren bazı karayolu dışı yakıtlar, partikül filtresi ve katalitik emisyon kontrol sistemlerine zarar verebiliyor.
Türkiye'de ise ABD'deki gibi kırmızıya boyanarak karayolu yakıt vergisinden ayrılan genel bir motorin uygulaması bulunmuyor. Akaryakıtın yasal dolaşımını denetlemek için Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından yürütülen Ulusal Marker sistemi kullanılıyor. Yakıta eklenen özel kimyasal işaretleyiciler, uygun ölçüm cihazlarıyla kontrol ediliyor. Tarımsal mazot destekleri ve belirli alanlardaki vergi avantajları da ayrı düzenlemeler kapsamında uygulanıyor.
ABD'nin Vergi Kararı Ne Kadar Tasarruf Sağlayacak?
ABD'de karayolu dizeli için uygulanan federal tüketim vergisi galon başına 24,4 sent. Bu tutar, yaklaşık 946 litreye karşılık gelen 250 galonluk bir yakıt dolumunda 61 dolarlık vergi anlamına geliyor.
Beyaz Saray, eyalet yönetimlerinin de benzer vergi kolaylıkları sağlaması halinde büyük ticari araçlarda tek dolum başına 100 doların üzerinde tasarruf elde edilebileceğini belirtiyor. Fakat bu rakam bütün sürücüler için geçerli değil. Eyalet vergileri, yakıtın nereden satın alındığı ve hangi araçta kullanıldığı toplam maliyeti değiştiriyor.
5 Ekim'de imzalanan kararname, 31 Aralık 2026'ya kadar yapılacak belirli vergilendirilebilir kırmızı dizel kullanımlarını kapsayan bir erteleme sistemi oluşturulmasını istiyor. Verginin tamamen kaldırılması ise henüz kararlaştırılmış değil. ABD Hazine Bakanlığından, ertelenen ödemelerin kalıcı olarak silinmesine yönelik yasal seçenekleri araştırması da talep edildi.
Uygulamanın önünde bazı hukuki ve teknik engeller bulunuyor. Kararname, Hazine Bakanlığına gerekli yasal koşulların oluşup oluşmadığını değerlendirmesi için beş günlük süre tanıyor. IRS'nin de kırmızı dizelin karayollarında kullanımına ilişkin federal vergi cezaları hakkında açıklama yapması gerekiyor.
Sektörü temsil eden Energy Marketers of America (EMA), 6 Ekim'de yayımladığı değerlendirmede kararnamenin tek başına bütün karayolu kullanım kısıtlamalarını kaldırmadığını bildirdi. Federal vergi kolaylığının yanında eyalet yasalarının ve ABD Çevre Koruma Ajansının (EPA) yakıt standartlarının da dikkate alınması gerekiyor. Bazı eyaletler geçici muafiyetler açıklamış olsa da bunların kapsamı ve süresi aynı değil.
Bu farklılık özellikle eyaletler arasında yük taşıyan kamyonlar için sorun oluşturabilir. Bir eyalette uygun koşullarda satın alınan yakıt, başka bir eyalette aynı hukuki statüye sahip olmayabilir. Üstelik kırmızı dizelin dağıtımı ağırlıklı olarak çiftlikler, kırsal bölgeler ve karayolu dışı ekipmanların ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş durumda. Her yakıt istasyonunda bulunmuyor.
Tarım sektöründeki kazanç da beklenenden sınırlı kalabilir. Çiftçiler zaten tarlada çalışan makinelerinde vergiden muaf boyalı dizel kullanabiliyor. Yeni düzenleme daha çok ürünlerin kamyonlarla taşınması gibi karayolu faaliyetlerinde maliyet avantajı yaratabilir. Basına konuşan bir sektör temsilcileri, hasadını tamamlamış üreticilerin bu kolaylıktan daha az yararlanacağına işaret ediyor.
Küresel dizel arzındaki sıkışıklık ise devam ediyor. Orta Doğu'daki savaşın enerji sevkiyatını etkilemesi, Rusya-Ukrayna savaşı ve rafineri kapasitesindeki sorunlar yakıt fiyatları üzerinde baskı oluşturuyor. Vergi ertelemesi mevcut dizeli daha düşük maliyetle satın alma imkanı sunabilse de piyasaya doğrudan yeni yakıt sağlamıyor.
Hazine Bakanlığının 10 Ekim'e kadar yapması beklenen ilk değerlendirme, düzenlemenin hangi mükellefleri kapsayacağını ve vergi kolaylığının hangi koşullarda uygulanabileceğini belirleyecek. Ertelenen vergilerin ne zaman ödeneceği ve kalıcı bir muafiyet getirilip getirilmeyeceği ise sonraki düzenlemelere bağlı.
