Yapay zeka sektörünün iki büyük rakibi OpenAI ve Anthropic, gelişmiş yapay zeka modellerinin devlet tarafından daha sıkı denetlenmesini istiyor. İngiltere Parlamentosunda yapılan oturumda iki şirketin temsilcileri, mevcut gönüllü güvenlik önlemlerinin yeterli olmadığını ve teknoloji şirketleri için yasal olarak bağlayıcı kurallar getirilmesi gerektiğini söyledi.
13 Ekim 2026'da düzenlenen oturum, yapay zeka sektöründeki görüş ayrılıklarını da ortaya çıkardı. ChatGPT'nin geliştiricisi OpenAI ile Claude'un arkasındaki Anthropic zorunlu düzenlemeleri desteklerken Google DeepMind ve Meta, yeni bir yasal çerçeve oluşturulmasına açık destek vermedi.
İngiliz Parlamentosunun İş, İnovasyon, Bilim ve Ticaret Komitesi tarafından yürütülen görüşmelerde dört şirketin üst düzey temsilcileri, eski yapay zeka araştırmacıları ve hükümet yetkilileri dinlendi. Tartışmaların merkezinde ise oldukça somut bir sorun vardı: İngiltere'nin yapay zeka güvenliğini inceleyen kurumu, tehlikeli bulduğu bir modelin piyasaya sürülmesini engelleyemiyor.
OpenAI Ve Anthropic Zorunlu Yapay Zeka Denetimi İstiyor
Anthropic'in Avrupa, Orta Doğu ve Afrika kamu politikalarından sorumlu yöneticisi Lord Liam Booth-Smith, yapay zeka güvenliğinde şirketlerin kendi belirlediği kurallarla ilerlemenin yeterli olmadığını söyledi. Booth-Smith'e göre güvenlik yükümlülüklerinin yasalarla belirlenmesi gerekiyor.
Anthropic, parlamentoya sunduğu yazılı açıklamada da benzer bir yaklaşım benimsedi. Şirket, gönüllü güvenlik çerçevelerinin yalnızca bu kurallara uymayı kabul eden kuruluşları bağladığını belirtti. Dolayısıyla bütün sektörü kapsayan standartların oluşturulması için devletlerin devreye girmesi gerektiğini savundu.
Şirketin önerdiği sistem, özellikle en gelişmiş yapay zeka modellerini üreten kuruluşlara odaklanıyor. Bu kapsamda geliştiricilerin güvenlik değerlendirmelerini yayımlaması, düzenli risk raporları hazırlaması, bağımsız denetçilerle çalışması ve modellerini kötü niyetli erişimlere karşı koruması isteniyor.
OpenAI da benzer bir düzenlemeye destek verdi ancak önceliklerini daha dar bir çerçevede tanımladı. Şirketin Avrupa, Orta Doğu ve Afrika kamu politikalarından sorumlu başkan yardımcısı Tom Duff Gordon, özellikle ciddi güvenlik olaylarının yetkili kurumlara bildirilmesinin zorunlu hale getirilmesini önerdi.
OpenAI'ın parlamentoya gönderdiği belgelerde, yeni yükümlülüklerin bütün yapay zeka uygulamalarına aynı şekilde uygulanmaması gerektiği vurgulanıyor. Şirket, düzenlemelerin en güçlü modelleri geliştiren az sayıdaki kuruluşu hedeflemesini, gerekliliklerin ise modellerin yeteneklerine ve oluşturdukları risklere göre belirlenmesini istiyor.
Google DeepMind ve Meta cephesinde ise farklı bir yaklaşım var.
Google DeepMind yöneticisi Owen Larter, yeni bir yasal çerçeveyi açıkça desteklemek yerine güvenlik standartlarının geliştirilmesine odaklanılması gerektiğini savundu. Meta'nın küresel politikalardan sorumlu başkan yardımcısı Rob Sherman da İngiltere'de zaten faaliyet gösteren düzenleyici kurumların bulunduğunu hatırlattı.
Meta, parlamentoya sunduğu belgelerde kendi güvenlik değerlendirme süreçlerini, bağımsız uzmanlarla yürüttüğü çalışmaları ve gelişmiş modeller için hazırladığı risk yönetimi çerçevesini anlattı. Şirket, güçlü yapay zeka sistemlerinin güvenli biçimde geliştirilmesi gerektiğini kabul ediyor ancak kapsamlı yeni düzenlemelerin teknolojinin sağlayabileceği faydaları geciktirebileceğini düşünüyor.
Avrupa Birliği'nde ise yapay zeka modellerine yönelik bağlayıcı kurallar zaten uygulanıyor. AI Act kapsamında genel amaçlı yapay zeka modelleri için 2 Ağustos 2025'te yürürlüğe giren yükümlülükler, teknik belgelerden risk değerlendirmelerine kadar çeşitli alanları kapsıyor. Avrupa Komisyonunun bu kurallara ilişkin para cezası dahil yaptırım yetkileri de 2 Ağustos 2026 itibarıyla uygulanmaya başladı.
Parlamento oturumunda şirketlerin açıklamalarını değerlendiren eski çalışanlar ise sektörün mevcut güvenlik yaklaşımını eleştirdi. OpenAI'ın eski araştırmacılarından Daniel Kokotajlo, şirketlerin kendi kendilerini güvenilir biçimde denetleyebileceklerine inanmadığını söyledi.
2024'ün sonunda OpenAI'dan ayrılan Steven Adler de sektördeki güvenlik kültürüne güvenmediğini belirtti. Araştırmacı Geoffrey Irving ise yapay zeka laboratuvarlarının kendilerini durduramayacakları bir rekabetin içinde gördüklerini, oysa geliştirme çalışmalarını yavaşlatma veya durdurma seçeneklerinin bulunduğunu savundu.
İngiltere'nin Yapay Zeka Güvenlik Kurumunun Yetkileri Sınırlı
Tartışmaların en somut bölümü, İngiltere Yapay Zeka Güvenlik Enstitüsünün (AISI) sahip olduğu yetkilerle ilgiliydi.
AISI, gelişmiş yapay zeka modellerini piyasaya çıkmadan önce test ederek siber güvenlik açıklarını, biyolojik tehditleri ve insan kontrolünün kaybedilmesi gibi riskleri araştırıyor. Ancak bu değerlendirmelerin yapılabilmesi için geliştirici şirketlerin modellere erişim sağlaması gerekiyor.
Kurumun direktörü Henry De Zoete, model erişimi konusunda şirketlerin ve yabancı hükümetlerin iş birliğine bağımlı olduklarını kabul etti. Daha da önemlisi, AISI'nin tehlikeli bulduğu bir modelin yayımlanmasını durdurabilecek yasal bir yetkisi bulunmuyor.
İngiliz Kabine Ofisinin üst düzey yöneticisi Cat Little da mevcut denetim sisteminin gönüllülük esasına dayandığını doğruladı.
İngiltere'nin karşılaştığı bir başka sorun, en güçlü yapay zeka modellerinin büyük ölçüde ülke dışında geliştirilmesi. OpenAI yöneticisi Duff Gordon, şirketin modellerini İngiliz güvenlik uzmanlarına yayımlanmadan önce sunmaya devam etmek istediğini ancak bunun ABD hükümetinin izin verdiği koşullara bağlı olduğunu anlattı.
Anthropic de gelişmiş modellerinden birine İngiliz yetkililerin tam erişim sağlamasında daha önce kısıtlamalar yaşandığını bildirdi. Şirket, erişimin daha sonra sağlandığını belirtirken bu tür kararların ABD yönetimiyle bağlantılı olduğunu ifade etti.
Güvenlik endişeleri yalnızca yapay zeka şirketlerinin faaliyetleriyle sınırlı değil.
İngiltere iç istihbarat servisi MI5'in başkanı Ken McCallum, parlamento oturumuyla aynı gün yaptığı yıllık güvenlik değerlendirmesinde yapay zekanın kötüye kullanımına karşı uyardı. McCallum, teknolojinin siber saldırılarda ve terör faaliyetlerinde kullanılabildiğini, özellikle biyolojik silahların geliştirilmesini kolaylaştırma ihtimalinin ciddi bir tehdit oluşturduğunu söyledi.
McCallum, yapay zeka yardımıyla biyolojik silah geliştirilmesine ilişkin söz konusu tehdidin henüz gerçekleşmediğini de açıkça belirtti. MI5, bu tür riskleri daha yakından incelemek amacıyla 2026'da Yapay Zeka Tehdit Değerlendirme Merkezini (AITAC) kurduğunu duyurdu.
İngiliz hükümeti de denetimleri güçlendirmeyi değerlendiriyor. 12 Ekim'de açıklanan plan kapsamında, Siber Güvenlik ve Dayanıklılık Yasa Tasarısı üzerinden ciddi yapay zeka olaylarının ve büyük zarara dönüşmeden atlatılan güvenlik sorunlarının bildirilmesine yönelik yeni düzenlemeler inceleniyor. Hükümet, insan müdahalesi olmadan karmaşık işlemler gerçekleştirebilen yapay zeka ajanlarının oluşturabileceği risklere karşı da hazırlık yapıyor.
Parlamento komitesinin başkanı Liam Byrne, mevcut sistemin teknolojideki hızlı gelişmeye yetişemediği görüşünde. Byrne, İngiltere'nin 2027'de üstleneceği G20 dönem başkanlığının uluslararası yapay zeka güvenlik kuralları oluşturmak için kullanılmasını istiyor. G20 Liderler Zirvesi, 27-28 Kasım 2027 tarihlerinde Manchester'da düzenlenecek.
İngiliz Parlamentosu, 14 Ekim'de yapay zeka güvenliği ve denetimine ilişkin uzun soluklu yeni bir inceleme süreci başlattığını duyurdu. Komite, şirketlerin güvenlik testlerini ve olay bildirim süreçlerini inceleyecek, hükümetin hazırladığı yasal düzenlemeleri değerlendirecek. Gelişmiş yapay zeka modellerinin zorunlu denetimine ilişkin kesin bir yasa takvimi ise henüz açıklanmadı.
