Norveç hükümeti, kamera ve mikrofon taşıyan yapay zeka destekli akıllı gözlüklerin bazı kamusal alanlarda kullanımını geçici olarak yasaklamaya hazırlanıyor. Düzenleme henüz yürürlükte değil; hükümet yasa teklifini mümkün olan en kısa sürede parlamentoya sunacağını açıkladı.
Parkta yürürken, spor salonunda egzersiz yaparken ya da çocuğunu okuldan alırken karşınızdaki kişinin sizi kaydedip kaydetmediğini anlamak giderek zorlaşıyor. Norveç'in hazırladığı düzenlemenin merkezinde de tam olarak bu sorun var: normal bir gözlükten ayırt edilmesi güç cihazların fotoğraf, video ve ses kaydı yapabilmesi.
Hükümetin 5 Ekim'de duyurduğu plana göre geçici yasak; parklar, plajlar, müzeler, alışveriş merkezleri ve halka açık etkinlikleri kapsayabilecek. Çocukların yoğun olarak bulunduğu okullar, anaokulları, oyun alanları ve gençlik merkezleri de değerlendirilen yerler arasında. Sağlık kuruluşları, yüzme havuzları ve soyunma odası ya da duş bulunan spor tesisleri ise mahremiyet nedeniyle ayrı bir başlık altında ele alınıyor. Üniversite ve yüksekokulların kapsama girip girmeyeceği de incelenecek.
Bu, Norveç genelinde akıllı gözlüklerin yasaklandığı anlamına gelmiyor. Satışların durdurulmasına yönelik bir karar da açıklanmış değil. Hükümet özel kullanıma ve başkalarının izinsiz biçimde kaydedilme riskinin bulunmadığı bazı ortamlara izin verilebileceğini söylüyor. Engelli veya başka nedenlerle bu teknolojiden yarar sağlayan gruplar için istisnalar oluşturulması da gündemde.
Asıl Sorun Gözlük Değil, Fark Edilmeden Kayıt Yapılabilmesi
Akıllı gözlüklerin kamera taşıması yeni bir konu değil. Tartışmayı büyüten şey, cihazların artık sıradan gözlüklere çok daha fazla benzemesi ve kamera, mikrofon, internet bağlantısı ile yapay zeka özelliklerini tek üründe bir araya getirmesi. Telefonla çekim yapan birini fark etmek çoğu zaman kolayken, gözlüğün üzerindeki kameranın çalışıp çalışmadığını uzaktan anlamak daha güç.
Norveç Dijitalleşme ve Kamu Yönetimi Bakanı Torgeir Micaelsen, insanların farkında olmadan fotoğraflanabildiği, filme alınabildiği veya seslerinin kaydedilebildiği bir ortamdan endişe duyduklarını söylüyor. Geçici yasağın amacı da kalıcı kurallar hazırlanırken hükümete ve uzmanlara zaman kazandırmak. Bakanlık bunun için giyilebilir teknolojileri daha geniş biçimde inceleyecek bir uzman grubu kuracak.
Düzenlemenin hangi cihazları kapsayacağı ise henüz kesinleşmiş değil. Norveç hükümeti kamera ve ses kaydı bulunan gözlüklerle yapay zeka özellikli modeller arasında nasıl bir sınır çizileceğini araştıracak. Tartışma gözlüklerle de sınırlı kalmayabilir; kamera, mikrofon veya yapay zeka özellikleri taşıyan diğer vücuda takılan cihazların aynı kurallara dahil edilmesi seçenekler arasında.
Meta gibi üreticiler, çevredeki insanlara kayıt yapıldığını bildirmek için donanımsal önlemler kullandıklarını savunuyor. Şirketin Ray-Ban Meta serisinde fotoğraf veya video çekilirken ön taraftaki beyaz kayıt LED'i yanıyor. Meta, ikinci nesilden itibaren bu ışığın kapatıldığını algılayan gözlüklerde kameranın devre dışı kaldığını, fiziksel müdahaleleri tespit eden ek korumaların da devreye alındığını belirtiyor.
Yine de Norveç, sorumluluğu yalnızca cihaz sahibine veya üreticinin uyarı ışığına bırakmıyor. Hükümetin daha önce yayımladığı değerlendirmelerde de asıl kaygının yapay zekanın kendisinden çok, göze takılan bir cihazla çevredeki kişilerin kolayca kaydedilebilmesi olduğu açıkça belirtilmişti. Ağustos ayında dönemin dijitalleşme bakanı Karianne Tung da kamu ve özel sektör kuruluşlarına kendi mekanlarında akıllı gözlük kullanımı için kurallar belirlemeleri çağrısında bulunmuştu.
Akıllı Gözlüklere Karşı Kısıtlamalar Yayılıyor
Norveç tek başına değil. Kamera donanımlı gözlüklerin yaygınlaşmasıyla farklı ülkelerde birbirinden bağımsız yasaklar ve kullanım sınırlamaları ortaya çıkmaya başladı.
New York eyaletinin mahkeme sistemi, 20 Temmuz 2026'dan itibaren kamera, mikrofon veya kayıt yapabilecek başka teknolojiler içeren akıllı gözlükleri mahkeme binalarında yasakladı. İngiltere ve Galler'deki mahkemelerde de Meta'nın akıllı gözlüklerinin kullanımına izin verilmiyor. İngiliz sinema işletmecileri ise mahremiyetin yanı sıra filmlerin gizlice kaydedilmesi ihtimalini gerekçe göstererek kamera donanımlı gözlüklere yönelik kısıtlamalar getiriyor.
Avrupa Birliği tarafında henüz akıllı gözlükleri doğrudan hedefleyen ayrı bir yasa bulunmuyor. Avrupa Veri Koruma Kurulu konunun toplumsal kabulü üzerine çalışma yaptırırken bazı Avrupa Parlamentosu üyeleri de Avrupa Komisyonu'ndan daha açık kurallar hazırlanmasını istiyor. Avustralya ise kamera taşıyan akıllı gözlüklerin federal kamu kurumlarında kullanımının sınırlandırılmasını değerlendiriyor.
Tepki yalnızca devletlerden gelmiyor. Hollanda merkezli gözlük perakendecisi Hans Anders, kamuoyundaki ve siyasetteki tartışmalar nedeniyle Ray-Ban Meta satışlarını askıya aldı. Şirket, düzenlemelerin nasıl şekilleneceğini gördükten sonra nihai karar vereceğini açıkladı.
Norveç'teki süreç şimdilik teklif aşamasında. Hükümet düzenlemeyi Storting'e sunmadan önce yasağın hangi cihazları ve hangi mekanları kapsayacağını netleştirecek. Kalıcı model ise kurulacak uzman grubunun çalışmasından sonra şekillenecek.
