Meta'nın yapay zeka veri merkezlerini deneysel projeler olarak sınıflandırması, şirketin milyarlarca dolarlık vergi indiriminden yararlanmasını sağlıyor. Ancak bu yöntemin ABD vergi mevzuatına uygunluğu tartışma konusu.
Facebook, Instagram ve WhatsApp'ın çatı şirketi Meta, yapay zeka yatırımlarında kullandığı vergi stratejisiyle gündemde. Şirketin ABD'deki devasa veri merkezlerini araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin bir parçası olarak göstererek milyarlarca dolarlık vergi avantajı elde ettiği ortaya çıktı.
The New York Times tarafından 30 Eylül 2026'da yayımlanan araştırmaya göre Meta, yapay zeka veri merkezlerini vergi hesaplamalarında deneysel prototipler olarak değerlendiriyor. Böylece tesislerde kullanılan Nvidia işlemcileri gibi pahalı donanımlar da belirli koşullarda araştırma harcaması kapsamına alınabiliyor.
Şirketin finansal kayıtları, bu stratejinin uygulandığı dönemde Ar-Ge vergi kredilerinde ciddi bir artış yaşandığını gösteriyor. Meta'nın araştırma faaliyetleri üzerinden elde ettiği toplam vergi avantajı 2023'te yaklaşık 700 milyon dolar, 2024'te 2 milyar dolar ve 2025'te 3,9 milyar dolar seviyesine ulaştı. Bu tutarların tamamı veri merkezlerinden kaynaklanmasa da yapay zeka altyapısına ilişkin yeni yaklaşımın artışta payı bulunuyor.
Meta, Veri Merkezlerini Nasıl Ar-Ge Projesi Olarak Gösteriyor?
ABD'de 1981 yılında yürürlüğe giren araştırma vergi kredisi, şirketleri teknolojik yeniliklere yatırım yapmaya teşvik etmek amacıyla oluşturuldu. Düzenleme, belirli şartları karşılayan araştırma faaliyetlerinde çalışan personelin ücretleri ve deneylerde kullanılan malzemeler için vergi avantajı sağlıyor.
Meta'nın kullandığı yöntem ise bu düzenlemenin pilot model olarak adlandırılan deneysel prototiplere ilişkin hükümlerine dayanıyor.
Şirket, yapay zeka sistemlerini geliştirmek için kurduğu veri merkezlerinin henüz kesin sonuçları bilinmeyen teknolojik çalışmaların parçası olduğunu savunuyor. Bu yaklaşım sayesinde normalde ticari altyapı yatırımı olarak değerlendirilebilecek bazı ekipman maliyetleri araştırma giderleri kapsamında ele alınıyor.
Özellikle Nvidia'dan satın alınan işlemciler bu stratejinin merkezinde bulunuyor. Habere göre Meta, 2024'ün sonlarından itibaren geleneksel veri merkezlerinde kullandığı çiplerle yapay zeka tesislerinde kullandığı çipler arasında vergisel bir ayrım yapmaya başladı.
Yöntemin tartışmalı tarafı da burada ortaya çıkıyor. ABD Gelir İdaresi'nin (IRS) kuralları, araştırma vergi kredisinde kullanılacak malzemelerin belirli koşulları karşılamasını gerektiriyor. Amortismana tabi ticari varlıklar genel olarak bu kapsamın dışında tutuluyor.
Bir veri merkezinde araştırma yapılması, o tesiste kullanılan bütün donanımların otomatik olarak vergi indirimine uygun olduğu anlamına gelmiyor. Vergi idaresinin değerlendirmesinde harcamanın niteliği, deneysel faaliyetle bağlantısı ve ilgili teknik belirsizliklerin giderilmesine yönelik çalışmalar belirleyici olabiliyor.
Meta ise yapay zeka altyapısının geliştirilmesini başlı başına deneysel bir süreç olarak ele alıyor.
Meta'nın 18,74 Milyar Dolarlık Vergi Riski Bulunuyor
Meta'nın söz konusu vergi yaklaşımının yetkili kurumlar tarafından nasıl değerlendirileceği henüz kesinleşmiş değil. Üstelik şirketin ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonuna (SEC) sunduğu finansal belgeler, bazı vergi avantajlarının ileride tartışmaya açılabileceğini gösteriyor.
Haziran 2026 itibarıyla şirketin finansal kayıtlarında 18,74 milyar dolarlık brüt belirsiz vergi avantajı bulunuyor. Bu rakam yalnızca veri merkezlerine ilişkin değil. Araştırma vergi kredileri ile yurt dışındaki iştirakler arasında gerçekleştirilen işlemlerden doğan vergisel belirsizlikleri de kapsıyor.
Meta, 2025 yılına ait yıllık raporunda araştırma vergi kredilerini destekleyen belgelerin yeterliliği konusunda belirsizlikler bulunduğunu da kabul ediyor. IRS'nin bazı harcamaları uygun bulmaması halinde şirketin ek vergi yükümlülükleriyle karşılaşması mümkün.
Meta sözcüsü Andy Stone ise şirketin uygulamasını savunuyor. Stone'un açıklamasına göre Meta, son beş yılda araştırma ve geliştirme faaliyetlerine yaklaşık 200 milyar dolar harcadı. Şirket, Kongre tarafından uzun yıllar önce oluşturulan vergi teşviklerinden yararlanmasının bu ölçekteki yerli yatırımlarla uyumlu olduğunu belirtiyor.
Vergi tartışması, Meta'nın altyapı harcamalarını hızla artırdığı bir döneme denk geldi. Şirketin 2026'nın ikinci çeyreğine ilişkin finansal raporunda, yıl boyunca yapay zeka çalışmaları ve temel iş faaliyetleri için 130 ila 145 milyar dolar arasında sermaye harcaması öngörülüyor. Bütçenin önemli bir bölümünü sunucular, veri merkezleri ve diğer altyapı yatırımları oluşturuyor.
ABD'de veri merkezlerinin enerji tüketimi, su kullanımı ve yerel topluluklara etkileri de giderek daha fazla tartışılıyor. Meta'nın vergi stratejisi, bu tesislerin kamu maliyesi açısından sağladığı avantajlara ilişkin tartışmalara yeni bir boyut eklemiş durumda.
Şimdilik IRS'nin Meta'nın yapay zeka veri merkezlerine yönelik bu özel vergi uygulaması hakkında kamuoyuna açıklanmış kesin bir kararı bulunmuyor. Olası bir incelemede hangi ekipmanların gerçekten deneysel araştırma kapsamında değerlendirilebileceği, şirketin elde ettiği vergi avantajlarının ne kadarını koruyabileceğini belirleyecek.
